Faleminderit
Albert Vataj: Sot në përvjetorin e lamtumirës së poetit të kushtrimeve lirike, Ali Podrimja
E diele, 21.07.2024, 09:58 AM
Sot në përvjetorin e lamtumirës së poetit të kushtrimeve lirike, Ali Podrimja
Nga
Albert Vataj
Qysh
prej 21 korrikut të vitit 2012, liriku Ali Podrimja do ti mungojë poezisë
shqipe. Hapat e tij ndaluan kaq papritmas, sa nuk la kohë as të besonim vërtetë
se ai nuk do të ishte më. Zemra dhe pena e këtij shpërthimi, janë thyer në
syprinën e një pikëllimi e grishjen e një lamtumire të pakohë dhe zemërthyese.
Gjurmët e kësaj ikje u shkruan nxitimthi mbi kujën e kushtruar që nga Franca,
për të mbushur me oshëtimë vdekjeje dhe dhimbje ndarjeje, gjithkah flitet shqip
e kungohet zashëm tafti gjëmues i poezisë së tij.
Lajmi i zhdukjes dhe
vdekja
Podrimja
i’u dha një vdekjeje që la shumë mister. Poeti u njoftua nga familjarët dhe të
afërmit i zhdukur, të cilët pohuan se kishin humbur kontaktet më të që prej 18
korrikut. Denoncimi që alarmoi diplomacinë kosovare u bë më 20 korrik. Një ditë
më vonë, policia franceze gjeti trupin e pajetë të poetit në afërsi të qytetit
Lodve, ku ai kishte udhëtuar për të marrë pjesë në një festival ndërkombëtar të
poezisë, Voix de la Méditerranée. Sipas raportit të hetuesve francezë, mbi
trupin e të ndjerit nuk janë gjetur shenja dhune dhe përjashtohet mundësia e
vetëvrasjes. Për autoritetet franceze, Podrimja ka humbur orientimin gjatë një
shëtitjeje në pyll dhe pas orësh të tëra lëvizjeje është dehidruar.
Duke
u fikun të gjallët e Ali Podrimjes, asht shu zani i një poeti, ka shterrun
shpërthimi i një ylli, një yll që është me ne në muzgjet medituese të poetit,
në amën e pambarueme për me jetu në çdo moment me kangën e shpirtit. Zani dhe
pena, zemra dhe poezia e kësaj vullnese shpirtnore u kthyen në flakadan të
luftës për liri të Kosovës. Golgota e këtij populli martir, ishin dhe mbeten
deri në të mbramen frymë, tharmi i kangës që diti me e këndue edhe kur jetonte
me vdekjen, edhe kur vdiste për të jetuar ëndrra e tij. Kushtroi me za shpirti
në çdo kraharor dhe qiellit i dha krahët e atij zogu krahthyem e kungimi
rënkues.
Ai
iku si një poet i madh, si një penë e fuqishme, si një njeri që diti dhe mundi
me e mbush jetën dhe gjithkënd përreth tij me energji pozitive. Ali Podrimja
vdiq. Vdiq poeti. Ai u shua për të ndritur me kandë e me kushtrim, kahdo ku
terri lëshon rraj, e flligsia dëbon dritën. Fjala dhe shpirti mbeten përmes
vargjeve të tij, në mbamendjen e sejcilit që kungoi dëshirën për emocione të
epërme.
Kur Vdes poeti
–
mëton Dritero Agolli, zemra ta do të dëgjosh vetëm heshtje, të dëgjosh vetëm
fëshfërimën e gjetheve, vetëm shushurimën e një përroi, vetëm cicërimën e një
zogu. Kur vdes poeti, do të doje të heshtnin fanfarat e sukseseve
përgjithësisht të gënjeshtërta, të mekeshin fjalët boshe të lëvdatave, të
platitej zhurmëria e kotësisë. Kur vdes poeti, do të doje të mos kishte, së
paku për një çast, marramenth makinash e manekinësh, pamje klithëse reklamash
të zhveshura nga çdo gjë njerëzore, zukama kafenesh mes vdekjes së punës; të
mos shihje mjedise të papastra, dorën e lypjes nëpër trotuare, dijen e librave
lëshuar për shitje drejt e përdhe. Kur vdes poeti, do të doje të shihje lule e
bar, drurë e hije, natyrë dhe prehje. Dhe do të doje që shpirti të zhytej në
mendime për kuptimin e jetës, për vlerën e duarve të punës, për dritën e
mendjes, për regëtimën e zemrës. Do të doje të bisedoje me shpirtin e poetit
përmes gurgullimës së vargjeve dhe fëshfërimës së urtë të të thënave e të
pathënave të tij. Dhe të ringrije në mendje atë botë ndjenjash e përjetimesh
gjithfarësh të krijuar prej tij, ku ndihet fryma e bekuar e thjeshtësisë,
kthjelltësisë, urtësisë. Kur vdes një poet, domethënë një njeri që na jep
mesazhe njerëzore përmes poezisë, ajo që të lëndon më shumë është zhurmëria e pashije
dhe në thelb blasfemuese që shoqëron krijuesin në shtegtimin e tij drejt
strehës së fundit. Befas për atë, që ikën heshturazi e në vetmi, fillojnë e
kujtohen plot bujë të gjitha kategoritë e parisë-elitë të vendit: zyrtarë të
lartë të shtetit e artistë-politikanë, miq të mëdhenj të të ndjerit,
kryeredaktorë gazetash. Rendin kush e kush më parë ta thonë fjalën e tyre me
peshë, elitare, ta thonë botërisht, pavarësisht se në ato fjalë gjithçka mund
të gjesh veç figurës së poetit jo. Të hidhëron kjo zhurmë në një kohë që vdekja
kërkon heshtje nderuese. Të lëndon kjo prirje dyfytyrëshe për vetëdukje,
ndërkohë që humbja e një shpirti mendimtar do të duhej të shoqërohej me mendime
të thella, me një brengosje të brendshme dhe vlerësim realist, në daç edhe filozofik,
por kurrsesi jo propagandistik, vlerësim që të përfshijë dhe paraqesë para
lexuesve të çoroditur nga shtypi tregtar atë që kishte më të spikatur kjo dritë
e mendimit dhe flakë e ndjenjës së zhveshur nga çdo interes vetjak. Të nervozon
belulizmi i shpëlarë, bajat, mjeran, ky egoizëm i pakufi, që ka mbërthyer
shoqërinë tonë dhe që ia than çdo gjethe të gjelbër e çdo gonxhe. Ndërkohë
veshi dëgjon e syri lexon vetëm fjalë, fjalë, fjalë. Nuk ka mënyrë më të
shëmtuar për të vrarë kujtesën mbi poetin. Të gjendet këtu njëri ndër ato shumë
shkaqe, për të cilat poeti u mbyll në veten e vet? Po iki me trishtim i
zhgënjyer nga miqtë, E mbylla dhe derën që rrinte e hapur Për lajkatarët, për
rrenacakët e smirëzinjtë, Që shtireshin ëngjëj të dashur, sos këtë ndarje me
poetin, Agolli.
Poetika e tij
Ali
Podrimja na kujton se e rrjeshtoi kumtin e tij për me çliru poezinë shqipe nga
disa rregulla metrike, siç është: vargu i thurur, apo nga përmbajtjet si fryma
apologjike, brohoritëse e poezisë së pasluftës etj. Por, ai konsumoi një
përpjekje titane dhe vendosi parime të tjera krijuese, siç është vargu i lirë,
shqiptimi metaforik, gjuha e ironisë, efikase për të shprehur zona më të errëta
apo më të fshehta të natyrës së njeriut. Synimi i poetit për t’u fshehur përmes
reflekseve ezopike dhe për t’i përcjellë ato, duke shmangur ndalesat e jashtme,
e nxjerrin në plan të parë mesazhin dhe në plan të dytë atë pjesë të vlerës
artistike që arrihet përmes ritmit dhe euforisë.
Lindja dhe shndritja e
yllit poetik
Poezia
e Ali Podrimjes, e përkthyer në shumë gjuhë të huaja, është pranuar e vlerësuar
pikërisht për arsye se në thesarin universal të vlerave, hyn bindshëm përmes
koloritit të veçantë, përmes botës shpirtërore me individualitetin e vet të
formuar, të ndryshëm nga të tjerët. Publikimin e parë e bëri në vitin 1957 në
revistën letrare Jeta e Re kur ishte në gjimnaz. Rrethanat e vështira politike
gjatë viteve ´60 dhe ato familjare më pas, kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në
poezitë e tij. Vdekja e të birit, Lumit, rezultoi me veprën më të bukur të tij
gjer më sot, Lum Lumi. Poezija e tij ka bërë që poezia shqiptare në tërësi të
respektohet në të gjithë trojet shqiptare, si dhe të përkthehet në shumë gjuhë
të huaja. Vargu i Podrimjës karakterizohet nga thjeshtësia, rima e padukshme,
dhe simbolet e papritura. Gjatë gjithë kandës së tij për me mëtu përmes vargut,
metaforës, poezisë atë që shpirti i gufonte, ai e kjartësoi rrugën e tij të një
krijuesi, të një poeti të madh. Nuk nguroi kurrnjiherë për me e thanë fjalën e
vet, për me ken aty ku sofra e pozisë kishte shtruar zemrat dhe fjalët,
shpirtin dhe metaforën. Tash që ai do të mungojë në sofrat e poezisë, kumti që
nxuni me tharmin e shpirtit të paepun do të mylmejë në amshim thirrjet e urisë
për liri, dashuri dhe devocion.
Krijimtaria e tij
Iku
duke lënë pas një mal me këndime e kungime shpirti, prej të cilave veçojmë;
Thirrje,
poezi, Jeta e Re, Prishtinë,1961 ; Naim Frashëri, Tiranë, 1972, zgjodhi Pandeli
Koçi. Botimi i parë i këtij libri u bë karton.
Loja
nën diell, tregime, Jeta e re, Prishtinë, 1967.
Dhimbë
e bukur, poezi, Rilindja, Prishtinë, 1967.
Sampo,
poezi, Rilindja, Prishtinë, 1969; Flaka e Vëllazërimit, Shkup 1980.
Hija
e tokës, Bota e Re, Prishtinë, 1971.
Torzo,
poezi, Rilindja, Prishtinë, 1971; Botimi i dytë, pasthënia Ibrahim Rugova,
1979.
Folja,
poezi, Rilindja, Prishtinë, 1973.
Credo,
poezi, Rilindja, Prishtinë, 1976.
Poezi,
lektyrë shkollore, Prishtinë, 1978, 1985.
Drejtpeshimi,
poezi e zgjedhur, parathënia Ibrahim Rugova, Rilindja, Prishtinë, 1981.
Lum-lumi,
poezi, Rilindja, Prishtinë, 1982,1986,1990; Toena, Tiranë, 2003, botimi IV dhe
V, parathënia dr. B. Kuçuku; Rozafa, Prishtinë, 2003 ; Libri Shkollor,
Prishtinë, 2012.
Fundi
i gëzuar, poezi, Rilindja, Prishtinë, 1988.
Zari,
poezi, Rilindja, Prishtinë, 1990.
Në
bisht të sorrës, poezi, Art-Pena, Prishtinë, 1994.
Buzëqeshja
në kafaz, Lidhja e Shkrimtarëve të Shqipërisë, Tiranë, 1994 ; Dukagjini, Pejë,
1995.
Tkurrja
e Atdheut, ese dhe të paharruarat, Konica 95, Tetovë, 1996; Toena, Tiranë,
2004.
Libri
që nuk mbyllet, ese, Rilindja, Prishtinë, 1997.
Ishulli
Albania, Rilindja, Prishtinë, 1998; poezi e zgjedhur, parathënia Visar Zhiti,
Onufri, 2004 ; botimi plotësuar, AIKID, Prishtinë, 2006.
Burgu
i hapur, Rilindja, Prishtinë, 1998.
Harakiri,
ese, shënime nga esnafi dhe një miniroman, Rilindja, Prishtinë, 1999.
Dielli
i zi, ese, Rilindja, Prishtinë, 2000.
Poema,
Enti i Teksteve, Prishtinë, 1979, parathënia Hysni Hoxha.
Poezi,
Naim Frashëri, Tiranë,1986, zgjodhën Dritëro Agolli, Xhevahir Spahiu,
parathënia D. Agolli.
Litari
i ankthit, poezi e zgjedhur, parathënia Bashkim Kuçuku, Toena, Tiranë 2002.
Antologji
personale, Ora, Tiranë, 2002.
Kush
do ta vrasë ujkun, Alba-Ass, Tiranë, 2002. Zgjedhjen dhe parathënien Ali Aliu.
Te
guri i Prevezës, parathënia Bashkim Kuçuku, Arbëria, Tiranë, 2003.
Letra
nga të vdekurit, ese dhe persiatje, Toena, Tiranë 2004.
Pikë
e zezë në blu, poezi, Onufri, 2005.
Sfidë
harrimit, ese, parathënia Bashkim Kuçuku, Onufri, Tiranë, 2006.
Gjumi
i tokës, poezi e zgjedhur, Ideart, Tiranë, 2007.
Fundi
i mitit, tregime, parathënia Sadik Bejko, Onufri, 2007.
Libri
mbi të qenit, poezi e zgjedhur, Brezi 9, Tetovë, 2008 ; PEN Qendra, Prishtinë,
2009, parathënia Fatos Arapi;
Vepra
1-9, Vepra e plotë, parathënia Ali Aliu, ASHAK, Prishtinë, 2013.
Poezitë
e tij janë përkthyer edhe në hebraisht, danisht, norvegjisht, holandisht,
greqisht, çekisht, bullgarisht etj. Po ashtu janë botuar në revista si Poesis
93, Mediteran (Paris), Neue Sirene (Mynhen), Neue literatur (Ofefenbach),
Literatur und kritik (Salzburg), Hid (Novi Sad), Slobodnost (Lubjanë), Impegnio
80 (Itali, Mazara del Vallo, Frapani), Literatura na swiecie (Varshavë), Život
(Sarajevë), Nëntori dhe Letërsia shqipe (Tiranë), Književnost (Beograd) etj.
Për
poezinë e tij kanë shkruar Hasan Mekuli, Vehap Shita, Ali Aliu.