Kulturë

Albert Vataj: Shkodra, 14 Janari 1990, historia që nisi si shpresë dhe përfundoi si faj

Albert Vataj: Timo Flloko, më i epërmi kulm ku arti skenik nuk është thjesht mjeshtëri

Sot, më 26 prill, Timo Flloko shënon 78 vjeç. Është një e dhënë kalendarike, por vështirë të pranohet si përkufizim i një realiteti. Sepse midis tij si prani dhe numrit që shënon koha, ekzistojnë dy paralele që rrallë takohen. Koha mund të matetm mosha mund të numërohet. Por ajo që ai ka zgjedhur të jetë është përtej këtyre...

Albert Vataj: Rexhep Qosja, drita e një shpirti dhe mendje të hirshme, ju dha sot yjësisë së gjithësisë

Sot në Ditën Ndërkombëtare të Librit, në ditën e dijes, ju dha dritës së përjetësisë një mëndje dhe një shpirt që driti bukur. Eterit ju dha kjo frymë e këputur. Universit kjo dritë ju ep yjshëm, për të vezulluar me gjithë shkëlqimin që rrezelleu fjala dhe vepra e tij..

Albert Vataj: Paradoksi i lutjes së Jezusit: “Fali, o At, sepse nuk dinë çfarë bëjnë”

Shprehja legjendare e Jezusit në kryq, "Fali, o At, sepse nuk dinë çfarë bëjnë" (Luka 23:34), është një nga momentet më të thella dhe tronditëse të narrativës ungjillore. Ajo mbart një peshë të madhe religjioze dhe filozofike që përshkon thelbin e krishterimit dhe sfidon mendimin etik të njeriut përtej shekujve...

Albert Vataj: Jonuz Delaj nuk është më, por telat e lahutës së tij do të vibrojnë në shpirtin e paepur të përkatësisë

Malësia e Madhe ka humbur një copëz nga madhështia e saj epike, rapsodin Jonuz Delaj. Kjo nuk është thjesht një ndarje nga jeta, është një çarje e ndjeshme në trungun e kujtesës, një zbehje e një zëri që mbante mbi vete jehonën e shekujve dhe peshën e një trashëgimie që nuk shkruhet...

Albert Vataj: Ne i përkasim vetes, aq sa i përkasim njëri-tjetrit

Pavarësisht me çfarë ne merremi, botës që i përkasim, individualitetit që na përkatëson, identiteti që nënshkruan ndryshimin që ne kemi, ne i përkasim vetes, aq sa i përkasim njëri-tjetrit.Sipas filozofisë së Martin Buberit, marrëdhënia Unë-Ti...

Albert Vataj: Shkodra e 40 viteve më parë, kur kënga shkruante historinë përmes virtuozitetit të mjeshtërve Pjetër Gaci dhe Zef Çoba

Në një postim të fundit në mediat sociale, Zef Çoba, një nga ato figura që nuk kërkojnë potere për të ekzistuar, sepse prania e tij është vetë një tingull i brendshëm që shpërfaqet në kujtesën dhe tashmërinë e muzikës në përgjithësi dhe të Shkodrës në veçanti, ka bërë të pranishme disa nga...

Albert Vataj: Simone de Beauvoir, ndërgjegjja që guxoi të jetë grua dhe njeri në të njëjtën kohë

Simone de Beauvoir nuk ishte thjesht një emër në historinë e mendimit; ajo ishte një ngjarje. Një ngjarje që nuk ndodhi vetëm në libra, por në vetë strukturën e ndërgjegjes moderne. Ajo nuk kërkoi vend në botë, ajo e rimodeloi atë. Nuk pranoi të ishte përjashtim; ajo u bë normë e një epoke që ende përpiqet ta arrijë...

Albert Vataj: Dervish Shaqa, rapsodi që skaliti monumentin e tij me zë dhe tingull, shpirt dhe qëndresë

Dervish Shaqa nuk ishte thjesht një rapsod. Ai ishte një institucion i gjallë i trashëgimisë sonë muzikore, një zë që i kaloi kufijtë e një interpretuesi të zakonshëm për t'u bërë një monument i gdhendur në kujtesën kolektive të kombit shqiptar. Ky monument nuk u ndërtua me gurë apo...

Albert Vataj: 'Gegnisht' bjen në Shkodër penat dhe parmendat e lëvrimit geg

Në një kohë kur standardizimi rrezikon të zbehë nuancat e pasurisë sonë gjuhësore, çdo përpjekje për ta rikthyer gegnishten në qendër të vëmendjes letrare nuk është thjesht një akt kulturor, por një ngjarje me peshë identitare. Ajo që do të ndodh në Shkodër me edicionin e pestë të “Gegnisht”, nuk është...

Albert Vataj: Shkodër, 8 prill 1937, kur vetëdija jonë kombëtare u lartësua nga “Lahuta e Malcis”

Në zemrën e Shkodër, në shtypshkronjën e përvujtë e njëherazi madhështore të Shtypshkronja Françeskane, doli në dritë e plotë një vepër që nuk ishte thjesht libër, ishte një kumt, një betim, një kambanë që binte për ndërgjegjen e një kombi. “Lahuta e Malcis” e Gjergj Fishta. Ajo nuk u botua atë ditë si një ngjarje letrare e zakonshme...

Albert Vataj: Luftëtarët shqiptarë që fshehin municionin nën urë, një gravurë që rrëfen historinë e vitit 1903

Ka imazhe që nuk janë vetëm pamje të ngrira të një çasti, por dritare të hapura drejt kujtesës së një populli, një populli të lindur në luftë dhe të kalitur në zjarrin e luftës dhe përpjekjeve shekullore për liri. Një nga këto është një gravurë e vitit 1903, ku një grup luftëtarësh shqiptarë...

Albert Vataj: 'Nënë Dolores', Hyjlindësja Mari e shenjtëruar nga dhimbja dhe trishtimi

Piktura, dhe arti në tërësi, e kanë mbrujtur përfytyrimin e Virgjëreshës Mari me një shpirt të etur për tragjizëm, duke e vendosur atë në një piedestal ku dhimbja bëhet shenjtërim. Ajo nuk është vetëm Hyjlindësja, por arketipi i çdo nëne, bartësja e jetës dhe njëherazi e barrës së sakrificës...

Albert Vataj: Ikja qiellore e Don Kelmend Spaçit, meshtarit të shpirtit të shenjtë dhe shërbestarit të shqiptarisë

Ka ikje të frymshme që nuk janë thjesht largime nga jeta, por çarje në kujtesën e një kombi, këputja e një filli përbashkues që dëshmoi në kohë të terrta se besimi është mision dhe kombi qëndron përmbi çdo dallim dhe përkatësi.Atëherë kur kjo tokë lahej me...

Albert Vataj: “Drita” e Mimoza Hafizit, ku fotonet kalojnë përmes thjerrëzave të shpirtit, për t’i dhënë kuptimësi qenies

Romani “Drita” i Mimoza Hafizi, i astrofizikanes që zgjedh fjalën të përshkojë dhe përshkruaj dritën, këtë mister dhe mishërim të gjithçaje, këtë ngulmim dhe shëmbëllim të kuptimsisë së gjithsisë dhe qenies, këtë shkas mrekullimi dhe ëndje magjepsjeje, është zbulesa e liturgjisë së...

Albert Vataj: Fryma e mermerit që të lë pa frymë

Skulptori italian Cesare Lapini e gdhendi “Surprise” në vitin 1882 dhe, në thelb, ai e shndërroi gurin në mëndafsh, procesin mijëvjeçarë të krijimit të shkëmbit në një çast të frymshëm që të lë pa frymë. Shiko mënyrën si pëlhura “ngjitet” pas lëkurës së saj dhe rrudhat e holla të dantellës në mëngë...

Albert Vataj: Letra e fundit si akt i dashurisë dhe dorëzimit të Virginia Woolf për Leonard Woolf

Ka ikje që nuk janë thjesht largime, por një formë e fundit e të qëndruarit, në kujtesë, në dhimbje, në dashuri. Letra e lamtumirës së Virginia Woolf nuk është vetëm një testament i një shpirti të lodhur, por një dokument i rrallë i intimitetit njerëzor, ku fjala bëhet njëkohësisht strehë dhe rrëfim i kapitullimit...

Albert Vataj: Misioni i amerikanes, Rose Wilder Lane në "Majat e Shalës" dhe historia një komiti

Libri "Majat e Shalës" është dëshmia e shkruar e një udhëtareje amerikane për Shqipërinë e fillimviteve ’20 të shekullit të kaluar. Një shpirt i bukur dhe një penë majëmprehtë, një sy gjithçkapamës dhe një vëmendje që tejkaloi kureshtinë, duke u njëtrajtësuar me të jashtëzakonshmen dhe realen ndër shqiptarët e atyre...

Albert Vataj: Vasil Rakaj, malësori që ngjizi me shkëmb, metal, dru, baltë dhe shpirt, altarin e përjetësisë

Çdo prekje e tij mbi shkëmb nuk ishte thjesht një akt pune, por një çast zgjimi, një frymëmarrje e thellë që çlirohej nga mijëra vite ngjizje magmash, nga një heshtje e lashtë që priste dorën e njeriut për t’u kthyer në formë. Në çdo masiv metali, ai zgjonte një jetë të fshehur, një tension të...

Albert Vataj: “Puthja e Jetës”, kur guximi mposht vdekjen dhe fotografia bëhet dëshmi e pavdekshme

Në kulmin e një dite të zakonshme pune, në vitin 1967, kur asgjë nuk paralajmëronte përjashtimin nga rutina, ndodhi diçka që do të hynte përgjithmonë në kujtesën vizuale të njerëzimit.Champion Randall, një elektriçist i zakonshëm që punonte...

Albert Vataj: Rilindasit, ata që e blenë kombin... dhe këta që e shesin

Historia jonë është një paradoks i dhimbshëm ku sakrifica dhe lakmia shtrëngojnë duart përmes shekujve. Në njërën anë qëndrojnë Rilindasit, ata që me gjak, penë dhe pasuri të shkrirë, e blenë këtë komb duke e shkulur nga kthetrat e harresës dhe asimilimit. Në anën tjetër, shfaqet klasa...

Albert Vataj: Leximi si dashuria, një përjetim përtej kohës dhe hapësirës

Ekzistojnë dy botë ku ligjet e fizikës dorëzohen dhe ku ora pushon së trokituri. Faqja e një libri dhe rrahja e shpejtuar e një zemre, njëjt e shndërrojnë në magji të frytshmen e çasteve të epjes.Italo Calvino, një nga arkitektët e gjithëpranuar të letërsisë moderne, na tregon se të lexosh nuk është thjesht një proces...

Albert Vataj: William Shakespeare për gruan, një mesazh i pavdekshëm i shpirtit

Në universin poetik dhe dramatik të William Shakespeare, gruaja nuk është vetëm një personazh i skenës; ajo është një figurë e thellë simbolike, një prani që mishëron njëkohësisht misterin, fuqinë dhe brishtësinë e qenies njerëzore. Nga Ofelia e tragjedisë Hamlet, tek Portia e...

Albert Vataj: George Orwell dhe Aldous Huxley, ata që paralajmëruan për një botë që kërcënohej nga dhimbja dhe kënaqësia

Ata nuk ishin profetë, por vepra e tyre e lartësoi dritën e vetëdijësimit në kufinjë të shenjtëruar.Jo gjithçka që projekton jetësoren njerëzore dhe imponon forma të kontrollit, mund ta gjejmë në lubrat e dalë nga frymëzime të urdhëresës qiellore, apokrif apo legjitim të autoriteteve shpirtërore. Jo, sepse jo. Kurrsesi jo...

Albert Vataj: Këndimi i Himnit të Flamurit në Shkolla, detyrues me qarkore shtetërore që nga 3 marsi i vitit 1937

Pse jo, edhe me urdhër shtetëror, në mënyrë detyrues, u vendos jo vetëm të këndohej Himni i Flamurit, por të ngulitet thellë në vetëdijen e brezit të ri, vetëdija kombëtare, dashuria për atdheun.Në vizionin qeverisës të Ahmet Zogut, arsimi dhe çështja kombëtare nuk ishin thjesht pika në program, por prioritete...

Albert Vataj: Ndahet nga jeta Mane Lumani, këputet zëri i dytë i "Katërshes Magjike" të "Parodistëve të Vlorës"

Shuhet në moshën 79-vjeçare një zë i veçantë i humorit shqiptar, një figurë që e ktheu të qeshurën në art dhe ironinë në instrument qytetar, Mane Lumani, një nga kolonat e grupit legjendar “4 Parodistët e Vlorës”...

1 2 3 4 5
Në Fokus